765. "okrągłą" rocznicę lokacji Krakowa chcę uczcić kolekcjonersko/edukacyjną wystawą z moich zbiorów!

.

Wystawa Kraków opowiedziany przez mistrzów palety w 765. rocznicę jego lokacji. Kolekcja prywatna Kraków Kruków. Koncepcja wystawy - co o niej sądzicie?

Polega ona na połączeniu dwóch pasji: Krakowa i Kolekcjonerstwa!

Obrazowo mówiąc, wychowałem się na krakowskim Kazimierzu, w cieniu Wawelu, a z Bożeną rozpoczęliśmy wędrówkę przez życie od znajdującego się w jego obrębie VI Liceum im. Mickiewicza. Dlatego Kraków był i jest nadal miejscem, które ukształtowało nasz punkt widzenia na zabytki i związaną z nimi kwestię ochrony i upowszechniania dziedzictwa narodowego. Przenosząc się z przyczyn zawodowych do Warszawy, przenieśliśmy miłość i szacunek do historii i kultury Krakowa na tematykę naszych kolekcjonerskich zbiorów

Wikipedia zawiera definicję Kolekcjonerstwa. Wedle niej: Kolekcjonerstwo (łac. collectio – zbiór) – zbieractwo, świadome gromadzenie przedmiotów o ustalonym zakresie merytorycznym, topograficznym lub chronologicznym w celu tworzenia zbiorów, wystaw i pokazów. Najczęściej w formie amatorskiej jako hobby. Według nas sformułowanie to pomija istotne wątki. Bardziej odpowiada nam definicja kolekcjonerstwa autorstwa noblisty Orhana Pamuka, zgodnie z którą Gromadzenie rzeczy przeradza się w kolekcjonowanie, gdy pojawia się opowieść, która łączy jedno z drugim. Musi ona być rozszerzona o wymóg zawarty w definicji Krzysztofa Pomiana, aby wskazane w definicji Pamuka „rzeczy” były poza obszarem czynności gospodarczych.

Zgodnie z tą definicją, zbierane z uporem przez lata obrazy: na aukcjach, giełdach staroci, a czasami w przysłowiowych śmietnikach, łączy opowieść o Krakowie. Nie są to dzieła z najwyższej półki, są takie, które nam się spodobały i były osiągalne dla naszej rodzinnej kasy. Znaczna część wymagała renowacji i poszukiwania stosownych ram oraz zdobywania wiedzy na temat ich proweniencji i autorów. Wszystko to było niezwykłą przygodą i podróżą przez czas.

Dlaczego proponujemy rok 2022 na prezentacje wystawy? Bowiem jako krakusy z szacunkiem podchodzimy do rocznic, w tym wypadku 765. Akt lokacji Krakowa na prawie magdeburskim został wystawiony dnia 5 VI 1257 roku przez księcia krakowskiego i sandomierskiego Bolesława V Wstydliwego (1226-1279). O randze dokumentu świadczy fakt, że został wydany na wiecu i uwierzytelniony przez najwyższych dostojników księstwa. Lokacja na prawie magdeburskim, nadała istniejącemu już wcześniej krakowskiemu zespołowi osadniczemu, charakter gminy miejskiej, która stała się wspólnotą o własnych samorządowych i sądowniczych uprawnieniach, przyznanych jej przez panującego.

Chcielibyśmy zaaranżować wystawę z pięcioma otwartymi „boksami”, prezentującymi pięć obszarów tematycznych wystawy. Na podłodze z rzutnika chcielibyśmy umieścić szkic centrum Krakowa.

Przygotowany zostanie 15-minutowy multimedialny przewodnik po wystawie do prezentowania na ekranie, a także katalog w wersji papierowej oraz na CD. Wystawa i sposób jej prezentacji będzie sprzyjał zaadresowaniu jej do szerokiego grona odbiorców, w tym młodzieży, dla której będzie miała charakter edukacyjny.

Wprowadzenie do tematu wystawy

Gdy chcesz wiedzieć, co to chowa nasza przeszłość w swoim łonie,

Jako stara sława płonie: To jedź, bracie, do Krakowa.

Wincenty Pol, Pieśń o ziemi naszej

Zapraszamy do Krakowa, śladami zapisanymi przez mistrzów pędzla z przełomu XIX i pierwszej połowy XX wieku. Na wstępie wita nas panorama Krakowa, widziana z okolic Kopca Kościuszki oczami nieznanego artysty. Zaproszenie do Starożytnego Grodu Królewskiego przesyła natomiast Jan Gumowski, autor plakatu wydanego w okresie międzywojennym przez Polski Związek Turystyczny w Krakowie. By się nie zgubić, proszę zerknąć na trzy dawne plany Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa.

Eksponaty:

Malarz niekreślony, sygnatura nieczytelna, Panorama Krakowa, 1943 (olej)

Jan Gumowski (1883–1946), Plakat Kraków, 1931 (litografia)

Trzy Plany Krakowa z lat 1920–1930 (litografia)

1. Wawel

Na Wawel, na Wawel, Krakowiaku żwawy,

Podumaj, potęsknij nad pomnikiem sławy.

Edmund Wasilewski, Krakowiak (1840)

Od Wawelu trzeba zacząć zwiedzanie Krakowa. Na pracach wielu autorów tych znanych i mniej znanych, wykonanych we wszystkich głównych technikach malarskich, czyli w oleju, akwareli i pastelu, możemy zobaczyć go z każdej strony i z różnych perspektyw. Zróbmy sobie razem z artystami spacer wokół Wawelu, a przy okazji zerknijmy także na uwiecznione na obrazach jego ważne fragmenty: Kurzą Stopkę, Kaplicę Zygmuntowską czy Basztę Sandomierską i pomnik Tadeusza Kościuszki.

Eksponaty:

Stanisław Fabijański (1865–1947), Nocny widok Wawelu z Mostu Dębnickiego (akwarela)

Stanisław Fabijański (1865–1947), Kurza Stopka, Wawel (akwarela)

Stanisław Fabijański (1865–1947), Katedra na Wawelu w księżycowej poświacie (akwarela z dedykacją)

Stanisław Paciorek (1889–1952), Wawel, 1912 (olej)

Władysław Serafin (1905–1988), Widok na Wawel (pastel)

Robert Raschka (1847-1908), Widok na Wawel, 1899 (akwarela)

Antoni Chrzanowski (1905–2000), Wawel, 1940 (akwarela z dedykacją)

Jan Rubczak (1884–1942), Widok na Kurzą Stopkę, Wawel (akwarela)

Leopold Stroynowski (1858–1935), Wieża Sandomierska Zamku Królewskiego, 1921 (olej)

Leopold Stroynowski (1858–1935), Wawel, 1931 (akwarela z dedykacją)

Marian Szczerbiński (1900–1981), Pomnik Kościuszki na Wawelu, 1930 (akwarela)

Stanisław Borysowski (1906–1988), Wawel, circa 1920 (akwarela)

Adam Batycki (1886-1970), Kurza Stopka, Wawel, (akwarela)

Aleksander Trajkowicz (I polowa XX wieku), Wawel, circa 1930, (olej)

Prawdopodobnie ze zbiorów Stanisława Tomkowicza (1850–1933), Kaplica Zygmuntowska (akwarela)

Błażej Iwanowski (1889–1966), Pokoje Saskie na Wawelu (olej)

Jerzy Ludwik Remer (1888–1979), Kaplica Zygmuntowska (akwarela)

Antoni Wiliński (zm. 1944), Kaplica Zygmuntowska, 1934 (akwarela)

2. Rynek

Gdy pytasz mnie, czym ojczyzna jest – odpowiem,

Czyś chociaż raz chodził po rynku w Krakowie…

Marek Grechuta

Kraków zbudowany jest na planie koła, dlatego krakowski Rynek był, jest i będzie jego centrum. Wielu mistrzów uwieczniło go na swoich pracach, zwracając szczególną uwagę na Sukiennice, kościół Mariacki, Wieżę Ratuszową (jeszcze z Odwachem) i kościół św. Wojciecha.

Eksponaty:

Franciszek Turek (1882–1947), Sukiennice i Wieża Ratuszowa, 1932 (akwarela)

Zygmunt Wierciak (1881–1950), Sukiennice, 1926 (akwarela)

Stanisław Tondos (1834–1917), Kwiaciarki przed Sukiennicami w Krakowie, (akwarela)

Juliusz Słabiak (1917–1973), Widok na kościół Mariacki, circa 1940 (olej)

Mieczysław Lurczyński (1907–1992), Kraków, kościół Mariacki (akwarela)

Mieczysław Serwin-Oracki (1912–1978), Rynek Krakowski z kościołem Św. Wojciecha (olej)

Ignacy Pinkas (1888–1935), Kościół Mariacki w Krakowie, 1927 (olej)

Adam Setkowicz (1875–1945), Włościanie pod Sukiennicami (akwarela)

Irena Nowakowska-Acedańska (1909–1983), Wieża Ratuszowa, 1965 (akwarela)

Henryk Sajdak (1905–1995), Kościół św. Wojciecha (akwarela)

Artysta nieznany, Kościół św. Wojciecha i Wieża Ratuszowa, 1931 (akwarela)

A. Korczak, Kościół św. Wojciecha (akwarela)

A. Korczak, Kościół Mariacki (akwarela)

3. W obrębie krakowskich murów

Któż wypowie twoje piękno,

Krakowie prastary?

Adam Polewka, Igrce w gród walą, 1938

Przejdźmy się po Krakowie w granicach jego nieistniejących już fizycznie, ale obecnych wirtualnie w naszych umysłach murów. Barbakan pojawia się na wielu pracach; mieli zwyczaj uwieczniać go ze swojego okna magnificencje rektorzy Akademii Sztuk Pięknych, jak i artyści o mniejszym dorobku. Niektórych może zaskoczy fakt, że pomnik Mikołaja Kopernika kiedyś znajdował się na dziedzińcu Collegium Maius. Proszę zerknąć także na prace artysty, który postrzega Kraków w tryptyku o różnych porach roku, bo latem i zimą. Nie sposób pominąć malowniczego Małego Rynku i kościoła św. Apostołów Piotra i Pawła.

Eksponaty:

Władysław Jarocki (1879–1965), Krakowski Barbakan, circa 1930 (olej)

Władysław Zakrzewski (1903–1944), Przed Barbakanem, circa 1930 (olej)

Franciszek Turek (1882–1947), Pomnik Kopernika, Collegium Maius, 1933 (akwarela)

Franciszek Rybakowski ( I połowa XX wieku), Barbakan, 1930 (akwarela)

Kazimierz Rutkowski (1899–1941), Barbakan, circa 1920 (akwarela)

Tadeusz Kaleta (I polowa XX wieku), Kraków, tryptyk letni, circa 1930 (akwarela)

Tadeusz Kaleta (I polowa XX wieku), Kraków, tryptyk zimowy, circa 1930 (akwarela)

Tryptyk krakowski (Stanisław Tondos ?), circa 1930 (akwarele)

(…) Polatschek (daty urodzin i śmierci nieznane), Widok na kościół św. Apostołów Piotra i Pawła, 1918 (olej)

Autor niekreślony, Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła, przełom XIX i XX wieku (rysunek?)

Antoni Wiliński (zm. 1944), Mały Rynek, 1926 (akwarela)

Jan Gumowski (1883–1946), Baszta (litografia)

4. „Wesele” Stanisława Wyspiańskiego opowiedziane obrazami

Po całym świecie możesz szukać Polski, panno młoda,

i nigdzie jej nie znajdziecie.

Stanisław Wyspiański Wesele

Kontynuując wątek opowieści, sformułowany przez Orhana Pamuka, chcemy obrazami przypomnieć Wesele autorstwa Stanisława Wyspiańskiego. Jak wiadomo utwór nawiązuje do autentycznego wydarzenia, jakim było wesele poety Lucjana Rydla i chłopki Jadwigi Mikołajczykówny. Ślub miał miejsce 20 listopada 1900 roku w bazylice Najświętszej Marii Panny w Krakowie, wesele natomiast w Bronowicach, w dworku Włodzimierza Tetmajera. Zebraliśmy w tym dziale obrazy, które tę historię przypominają: jest urocza Bronowianka, krakowski drużba weselny, artysta, który był pierwowzorem „Widma”, czyli jednej z postaci symbolicznych, jest banderia krakusów pod Dworkiem oraz w drodze z Bronowic do kościoła Mariackiego i przyglądająca się uroczystości Matka Boska z ołtarza Wita Stwosza.

Eksponaty:

Sylweriusz Saski (1864–1954), Dziewczyna z Bronowic, 1928 (olej)

Henryk Uziembło (1879–1949), Drużba Krakowski, 1944 (akwarela)

Seweryn Bieszczad (1852–1923), Portret Ludwika de Laveaux w stroju krakowskim, uwiecznionego jako Widmo w Weselu Stanisława Wyspiańskiego (akwarela)

Malarz nieokreślony, Weselnicy krakowscy w drodze na Błoniach (według Kossaka), circa 1930 (olej)

Malarz nieokreślony, Goście weselni pod dworkiem krakowskim, (według Kossaka), circa 1930 (olej)

Henryk Uziembło (1879–1949), Kościół Mariacki, 1945 (akwarela)

Leon Wyczółkowski (1852–1936), Matka Boska z ołtarza Wita Stwosza, 1927, (sygnowana litografia)

Zygmunt Wierciak (1881–1950), Krakowskie wesele, 1938 (rysunek, gwasz, akwarela)

Zofia Stryjeńska (1891–1976), Stroje krakowskie (litografia)

5. Gabinet Krakusa, krakauera, krakowianina i krakowiaka

Ech, mój Krakowie krakauerski,

wypić by cię jak wino z dzbanka!

Konstanty Ildefons Gałczyński, Czterdziesty szósty Kraków

Kim był typowy krakus? Najlepiej chyba będzie poznać jego cechy, zerkając do krakowskiego gabinetu z widokiem na kościół Mariacki, na którego ścianach w wielkim tłoku zawieszono liczne pamiątki cenne dla gospodarza, przypominające chwile i te ważne, bo narodowe, jak i lokalne, a także osobiste. Nie może oczywiście zabraknąć Godła, Szopki Krakowskiej, Lajkonika, Kopców, lampy wiedeńskiej, etc. Zresztą proszę zobaczyć...

Eksponaty:

Godło Polski z Komendy Policji w Krakowie, circa 1930 (haft)

Witold Chomicz (1910–1984), Stare mury floriańskie w Krakowie, 1946 (drzeworyt z dedykacją)

Witold Chomicz (1910–1984), Lajkonik, 1942 (drzeworyt sygnowany)

Marian Trzebiński (1871–1942), Kościół św. Katarzyny, 1926 (rysunek)

Trzy kopce krakowskie, Lwów, 1853 (litografia)

Szopka Krakowska (rysunek)

Sylwetkowy Kalendarz Krakowski, 1896 (litografia)

Zygmunt Acedański (1909–1991), Kurza Stopka na Wawelu (litografia na gumie)

Witraż, kościół Mariacki (szkło)

Plan sytuacyjny gruntu miejskiego – ulica Miodowa w Krakowie, 1888

Zabytkowe biurko z lampą wiedeńską, circa 1910

Plakat Teatru Miejskiego w Krakowie, 1909 (litografia)

Reklama zakładu galanteryjno-introligatorskiego Roberta Jahody (1862–1947), Kraków Gołębia, circa 1920 (litografia)

Trzy pozycje z wydawnictwa XI Zjazdu Lekarzy i Przyrodników w Krakowie: okładka, karta tytułowa, a także litografia Stanisława Kamockiego (1875–1944), Kościół św. Barbary, 1911

Archiwalne książki i prasa krakowska

Podsumowanie

Gdyby nie było Rzymu, tedy by Kraków był Rzymem.

Przysłowie

Dziękujemy za wspólną wędrówkę po Krakowie!

Proszę zerknąć do swoich bibliotek, szuflad, strychów i komórek – zapewne znajdą Państwo tam przedmioty, które pozwolą opowiedzieć niejedną fascynującą historię. W kraju, w którym tak wiele dóbr kultury zostało zniszczonych w efekcie wojen, najazdów, powstań, rabunków i klęsk żywiołowych, należy z szacunkiem pochylić się nad każdym skrawkiem papieru i każdym przedmiotem, który może okazać się ważnym świadkiem narodowej historii.

Ryszard i Bożena Krukowie

30 października 2020 roku